Phát hiện di tích kiến trúc thời Lý tại chùa Dạm (Bắc Ninh)

05/11/2011

             Chùa Dạm (Thần Quang tự) được xây dựng ven sườn núi phía Nam dãy núi Lãm Sơn thuộc địa bàn xã Nam Sơn (Thành phố Bắc Ninh). Núi Lãm Sơn là dải núi đột khởi trên vùng đất đồng bằng xứ Bắc với đỉnh cao 171m, kéo dài trên 2km chạy từ Đông sang Tây. Chùa được xây dựng vào thời Lý Nhân Tông (1086) và hoàn thành vào năm 1094, được vua Lý ban tên là Cảnh Lam Đồng Khánh. Điểm nhấn kiến trúc của quần thể tôn giáo này cùng với chùa chính, thì ở đây còn xây dựng 3 cây tháp đá, có cây tháp xây dựng 5 năm 6 tháng mới hoàn thành. Thời Trần chùa mang tên Thần Quang tự với 12 tòa nhà. Đến thời Lê, chùa được trùng tu quy mô lớn với trên 100 gian, tiếc là đã bị phá hủy sau này. Những năm gần đây, chùa được dựng lại trên nền cũ, quy mô nhỏ, mang tên là chùa Thần Quang, nhân dân trong vùng quen gọi là chùa Dạm. Khảo sát hiện trạng cùng dấu tích để lại cho thấy, từ chân núi Lãm Sơn đi lên có 4 cấp nền, tương ứng với 4 lớp kiến trúc cao dần. Tổng diện tích mặt bằng khoảng 7.356m2. Mỗi cấp nền được kè đá 3 lớp giật cấp vững chãi. Báo cáo khai quật sơ bộ của các nhà khoa học thuộc Viện Khảo cổ học ngày 5-11-2011 cho thấy:   

- Cấp nền thứ nhất diện tích rộng khoảng hơn 1.364m2, theo một con đường bậc cấp dưới chân núi đi lên. Hố thám sát H6 có diện tích 15m2 (3m x 5m). ở độ sâu 0,2m xuất hiện nền gạch đường lát phẳng chạy dài từ Đông sang Tây. Mặt đường rộng 0,92m, dài 4,7m. ở độ sâu 0,3m, tìm được một trụ sỏi của kiến trúc kích thước 1,2m x 1,2m. Nền đường lát đè lên trụ sỏi. Đó là dấu tích kiến trúc thời Lý và sau này được tu sửa, con đường lát gạch thành đường đi.     

- Cấp nền thứ  hai ??? (tin dưới)  

- Cấp nền thứ ba có mặt bằng rộng nhất trên 2.370m2, có hai hệ thống bậc đá từ cấp nền hai dẫn lên. Tại đây bên phải chùa khai quật 35m2, kết quả cho thấy trong lòng đất xuất lộ 6 trụ sỏi móng chịu lực, kích thước 1,35m x 1,35m của công trình kiến trúc. Bên tráí chùa khai quật diện tích 45,5m2 tại đây xuất lộ dấu vết kiến trúc xếp gạch thời Lê, các chân tảng thời Lý cùng nhiều hiện vật các thời đại liên quan đến quá trình xây dựng và tồn tại tu bổ chùa.

- Cấp nền thứ tư có diện tích mặt bằng 1446m2 hiện còn một hệ thống bậc đá bên trái dẫn lên. Tại đây bên trái đền thờ khai quật 20m2, kết quả tìm được dấu trụ sỏi cùng dải gạch bó nền, gạch lát nền, ngói mũi sen. Bên phải đền thờ khai quật 20m2, kết quả tìm được trụ sỏi hình tròn, đường kính 1,7m cùng hệ thống trụ sỏi hình vuông. Ngoài những dấu tích kiến trúc, còn tìm được hàng trăm hiện vật thuộc nhiều chất liệu: gạch, đá, gốm sứ, sành của nhiều thời đại khác nhau. Đặc biệt là những hiện vật thời Lý như gạch, ngói mũi sen chiếm đa số mang những đặc trưng điển hình của vật liệu thời đại khởi dựng chùa.   

Qua nghiên cứu, bước đầu cho thấy quy mô của ngôi chùa thời Lý, với một quần thể gồm 4 lớp kiến trúc xây cao dần vươn lên theo độ cao sườn núi. Mỗi lớp kiến trúc có nhiều công trình khác nhau, trong đó chùa ở vị trí trung tâm. Các kiến trúc tháp đá, cột đá, dấu tích các trụ sỏi tìm được mang kỹ thuật và vật liệu thời Lý. Ba cấp dưới là kiến trúc chùa. Cấp cao nhất là đền thờ Linh Nhân Hoàng thái hậu-mẹ vua Lý Nhân Tông người xướng xuất xây dựng chùa. Mặt bằng chùa thuộc loại hình  kiến trúc “tiền Phật hậu thánh”.  

Một số hình ảnh: 

MG 15801 Phát hiện chấn động tại chùa Dạm, Bắc Ninh

MG 1599 Phát hiện chấn động tại chùa Dạm, Bắc Ninh

Sau một thời gian thực hiện khai quật khảo cổ di tích chùa Dạm, thuộc xã Nam Sơn, Tp.Bắc Ninh, Đoàn khảo cổ đã phát hiện nhiều hiện vật, dấu tích quan trọng, phản ánh một quần thể kiến trúc đồ sộ, mang đậm phong cách kiến trúc, nghệ thuật triều Lý.

MG 1558 Phát hiện chấn động tại chùa Dạm, Bắc Ninh

Cột biểu đá tượng trưng cho trời đất, sinh thực khí

MG 1637 Phát hiện chấn động tại chùa Dạm, Bắc Ninh

Mỗi lớp nền được kè đá 3 lớp vững chãi. Các kiến trúc tháp đá, cột đá, các trụ sỏi hay gạch, đá, gốm, sứ, sành, đất nung, ngói mũi sen… đều mang đậm kỹ thuật thời Lý. Với diện tích khai quật còn khiêm tốn nhưng kết quả ban đầu đã cho thấy đây là một quần thể kiến trúc được xây dựng đồ sộ. 3 cấp dưới là kiến trúc chùa. Cấp cao nhất là đền thờ Linh Nhân Hoàng thái Hậu, mẹ vua Lý Nhân Tông.

P.V

Giáo sư Văn Tạo (1926 - 2017) (12/04/2017)

Giáo sư Văn Tạo, tên thật là Nguyễn Xuân Đào, sinh ngày 29 tháng 4 năm 1926, tại La Tỉnh, huyện Tứ Kỳ, tỉnh Hải Dương, công tác ở Ban Văn Sử Địa từ ngày 8 tháng 12 năm 1953 đến năm 1960, ở Viện Sử học từ năm 1960 đến tháng 12 năm 1999 nghỉ hưu. Công tác Đảng từ năm 1953, Đảng ủy viên Đảng ủy Ủy ban Khoa học Nhà nước (nay là Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) 1959-1960.