Hội thảo khoa học quốc tế: “Khoa cử Nho học Việt Nam (1075 - 1919): 100 năm nhìn lại”

12/08/2019
100 năm trước, khoa thi Tiến sĩ cuối cùng diễn ra, đánh dấu sự kết thúc của nền khoa cử Nho học Việt Nam kéo dài suốt 844 năm, tính từ năm 1075, đến năm 1919. Đã có gần 3.000 nhà khoa bảng được tuyển chọn từ các kỳ thi cấp quốc gia. Nền khoa cử cũng để lại một hệ thống văn miếu, văn bia, văn từ, văn chỉ… phong phú, đa dạng và đặc sắc từ trung ương đến các xã thôn...

 

Ngày 15/08/2019, tại số 1 Liễu Giai, Hà Nội, đã diễn ra Hội thảo khoa học quốc tế “Khoa cử Nho học Việt Nam (1075-1919): 100 năm nhìn lại”. Hội thảo do Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam (Viện Hàn lâm) chủ trì, Viện Sử học và Viện Nghiên cứu Hán Nôm phối hợp tổ chức, Viện Harvard-Yenching đồng tài trợ. Cùng điều hành Hội thảo với GS.TS. Phạm Văn Đức, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm có PGS.TS. Đinh Quang Hải, Viện trưởng Viện Sử học, TS. Nguyễn Tuấn Cường, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Hán Nôm và GS. Hồ Tài Huệ Tâm, chuyên gia hàng đầu về Việt Nam học tại Đại học Harvard-Hoa Kỳ.

 

 

Phát biểu khai mạc Hội thảo, GS.TS. Phạm Văn Đức nhấn mạnh, đào tạo và tuyển chọn người tài để phục vụ đất nước, phục vụ xã hội luôn là trọng trách của mỗi quốc gia. Hiện nay Việt Nam đang coi giáo dục là quốc sách hàng đầu. Hệ thống giáo dục và thi cử ở Việt Nam trong những năm vừa qua đã liên tục được cải thiện, nâng cao cả về lượng và chất. Tuy nhiên ngành giáo dục còn vấp phải không ít vấn đề nan giải; có những giải pháp đến từ quá khứ lịch sử của dân tộc. Chính vì lẽ đó, Giáo sư Phó Chủ tịch khẳng định việc tổ chức Hội thảo lần này đã thể hiện sự quan tâm của Đảng, Nhà nước và Viện Hàn lâm đối với lĩnh vực nghiên cứu khoa cử truyền thống theo chuyên môn hẹp và ở phạm vi rộng hơn chính là vấn đề đào tạo nhân tài, tức nguồn lực chất lượng cao cho đất nước để gánh vác trách nhiệm quốc gia, trách nhiệm xã hội ở Việt Nam từ xưa đến nay.    

 

 

Báo cáo đề dẫn Hội thảo, TS. Nguyễn Tuấn Cường, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Hán Nôm đã tóm lược tiến trình phát triển của khoa cử Nho học, các giai đoạn manh nha, phát triển, đỉnh cao, thoái trào, cũng như ảnh hưởng sâu rộng của khoa cử Nho học trong lịch sử văn hóa Việt Nam. Trong hơn 800 năm tồn tại, khoa cử Nho học Việt Nam đã khẳng định vị trí, vai trò trong việc đào tạo đội ngũ trí thức quan lại Nho học, có đóng góp to lớn trong suốt tiến trình lịch sử trung đại Việt Nam. Khoa cử chính là một hình thức chủ yếu để tuyển dụng quan lại, mục đích tuyển chọn những người có đủ đức, đủ tài bổ sung cho bộ máy chính quyền nhà nước quân chủ. Việc thực thi giáo dục và khoa cử luôn tồn tại những quy định ngặt nghèo, bắt buộc các thí sinh phải vượt qua. Đã có gần 3.000 nhà khoa bảng được tuyển chọn từ các kỳ thi cấp quốc gia. Nền khoa cử cũng để lại một hệ thống văn miếu, văn bia, văn từ, văn chỉ… phong phú, đa dạng và đặc sắc từ trung ương đến các xã thôn. Giáo dục khoa cử tạo nên những “gia đình khoa bảng”, “dòng họ khoa bảng”, với đặc điểm nổi bật là có nhiều người theo đuổi việc học hành và nối đời đỗ đạt, nhiều người cũng trở thành tấm gương tiêu biểu về tinh thần học tập. Nhiều học giả cũng đánh giá cao truyền thống văn hóa của người Việt có gốc nền giáo dục khoa bảng.

 

     

Hội thảo nhận được 57 tham luận của 62 nhà khoa học trong và ngoài nước. Căn cứ vào nội dung chuyên môn của các tham luận, Ban Tổ chức đã chia thành 3 tiểu ban: Tiểu ban 1, gồm 17 tham luận, tập trung phân tích một số vấn đề chuyên sâu về khoa cử Việt Nam; đồng thời mở rộng so sánh với các nền khoa của ở các quốc gia và vùng lãnh thổ khác như Trung Quốc, Nhật Bản, Đài Loan để học hỏi kinh nghiệm và tri thức của các học giả quốc tế. Tiểu ban 2, gồm 20 tham luận, tập trung thảo luận vấn đề khoa cử với sinh hoạt làng xã, sự kết thúc của khoa cử, tư liệu khoa cử và trường thi; Tiểu ban 3, gồm 20 tham luận theo chủ đề lịch sử khoa cử Việt Nam thế kỷ XV - XVI; lịch sử khoa cử Việt Nam thế kỷ XVII - XX và kết thúc bằng vấn đề văn hóa khoa cử.  

 

 

Hội thảo đã nhận được nhiều tham luận có giá trị cũng như nhiều ý kiến đóng góp có giá trị. Nhiều học giả tham dự Hội thảo đánh giá cao truyền thống văn hóa của người Việt có gốc từ nền giáo dục khoa bảng. Mặc dù nền khoa cử đã kết thúc 100 năm trước, nhưng ảnh hưởng của nền khoa cử truyền thống vẫn còn đậm nét trong ý thức xã hội Việt Nam sau này.  

 

 

Hội thảo khoa học quốc tế “Khoa cử Nho học Việt Nam (1075 - 1919): 100 năm nhìn lại”, là một diễn đàn học thuật chất lượng cao. Đây còn là một cơ hội tốt nhằm trao đổi chuyên sâu về các vấn đề giáo dục và thi cử từ truyền thống đến hiện đại trong khu vực Đông Á. Từ kết quả nghiên cứu, các nhà  khoa học đề xuất các giải pháp, tư vấn cho Đảng, Nhà nước hoạch định các chính sách trên lĩnh vực giáo dục và tuyển chọn nhân tài cho đất nước.   

 

 

 

 

P.V (Theo: vass.gov.vn)

Giáo sư, Tiến Sĩ Phạm Xuân Nam (1934-2019) (08/04/2019)

GS.TS. Phạm Xuân Nam sinh ngày 28 tháng 6 năm 1934 tại làng Phù Lưu, xã Tân Hồng, huyện Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh (nay là khu phố Phù Lưu, phường Đông Ngàn, thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh)