PGS.TS. Nguyễn Mạnh Hùng, Phó Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Phó Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương; PGS.TS. Hoàng Anh, Vụ trưởng Vụ Quản lý khoa học, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh; PGS.TS. Lý Việt Quang, Viện trưởng Viện Hồ Chí Minh và các lãnh tụ của Đảng, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh đồng chủ trì hội thảo.

PGS, TS Nguyễn Mạnh Hùng, Phó Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh phát biểu đề dẫn Hội thảo (nguồn: hcma.vn)

Tham dự hội thảo có các đồng chí lãnh đạo đại diện các ban, ngành, cơ quan Trung ương, cùng đông đảo các nhà khoa học, nhà nghiên cứu, đến từ Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Bảo tàng Hồ Chí Minh, Viện Sử học, Viện Lịch sử Đảng, Trường Sĩ quan Lục quân.

Hội thảo đã nhận được 43 tham luận khoa học của các giáo sư, phó giáo sư, tiến sĩ, học giả, nhà báo, đến từ các đơn vị nghiên cứu – đào tạo uy tín trong và ngoài Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh.

Mở đầu hội thảo, PGS. TS Nguyễn Mạnh Hùng nhấn mạnh: Tác phẩm “Bản án chế độ thực dân Pháp”, xuất bản năm 1925 tại Paris, là bản cáo trạng đanh thép vạch trần bản chất tàn bạo của chủ nghĩa thực dân, đồng thời cổ vũ mạnh mẽ các dân tộc bị áp bức đứng lên đấu tranh giành độc lập, tự do, hạnh phúc và quyền dân tộc tự quyết. Tác phẩm gồm 12 chương và một phụ lục, tập hợp những bài viết của Nguyễn Ái Quốc trong nửa đầu thập niên 20, phản ánh sâu sắc phong trào giải phóng dân tộc đang phát triển mạnh mẽ sau Chiến tranh thế giới thứ nhất và ảnh hưởng của Cách mạng Tháng Mười Nga.

Tác phẩm Bản án chế độ thực dân Pháp ra đời trong bối cảnh phong trào yêu nước Việt Nam đầu thế kỷ XX đang chuyển mình mạnh mẽ, nhưng vẫn khủng hoảng đường lối cứu nước. Bằng lập trường cách mạng kiên định và tư duy sắc sảo, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đã dựng lên một bản cáo trạng đanh thép để tố cáo tội ác của chủ nghĩa thực dân trên nhiều phương diện: từ bóc lột kinh tế, áp bức chính trị, đàn áp tự do dân chủ, đến ngu dân văn hóa, đầu độc thể xác và tinh thần, chà đạp nhân phẩm con người ở thuộc địa.

Trong bài viết có tiêu đề “‘Thuế máu’ – Sự tàn bạo của chế độ thực dân”, PGS.TS. Nguyễn Danh Tiên nhấn mạnh: Nguyễn Ái Quốc đã tố cáo tội ác và sự dã man, tàn bạo của chế độ thực dân đối với các dân tộc thuộc địa, đồng thời thể hiện rõ nét bút pháp chính luận nghệ thuật và giá trị nhân đạo sâu sắc; Bản án chế độ thực dân Pháp không chỉ là một áng văn nghị luận giàu tính tố cáo, mà còn là một tác phẩm văn học giàu giá trị nghệ thuật, nơi người đọc cảm nhận được tài năng ngôn từ, tư duy logic và cảm xúc nhân văn sâu sắc của Nguyễn Ái Quốc. Nguyễn Ái Quốc đã phơi bày sự thật rợn người: chính những người dân thuộc địa - những con người bị áp bức, bị bóc lột, bị coi như công cụ - lại phải “đóng thuế bằng máu” cho chiến tranh của thực dân, trong khi kẻ xâm lược rêu rao rằng họ là “con dân trung thành”, là “chiến sĩ bảo vệ Tổ quốc và nền văn minh”.

PGS.TS. Bùi Đình Phong trong tham luận “Mối quan hệ giữa cách mạng giải phóng dân tộc các nước thuộc địa với cách mạng vô sản chính quốc trong tác phẩm Bản án chế độ thực dân Pháp” đã khẳng định: “Cùng với nhiều tác phẩm khác, Bản án chế độ thực dân Pháp1 - cũng là bản án chế độ thực dân nói chung - cho thấy Nguyễn Ái Quốc là người viết nhiều nhất, sâu sắc nhất, bổ sung phát triển những lý luận mácxít đề cập đến trong việc tố cáo tội ác của bọn thực dân ở các thuộc địa và hình thành chiến lược cách mạng của các nước thuộc địa”.

PGS.TS Nguyễn Danh Tiên tham luận tại Hội thảo

Hội thảo cũng lắng nghe nhiều ý kiến của các nhà khoa học như PGS.TS. Đào Tuấn Thành (tham luận: “Kẻ thù chung của nhân dân các nước thuộc địa trong cách mạng giải phóng dân tộc qua tác phẩm Bản án chế độ thực dân Pháp của Nguyễn Ái Quốc”), TS. Chu Đức Tính (tham luận: “Mối quan hệ Nguyễn Thế Truyền và Nguyễn Ái Quốc”), PGS.TS. Trần Thị Minh Tuyết (tham luận: “Bản án chế độ thực dân Pháp của Nguyễn Ái Quốc – Hình mẫu của tinh thần cách mạng tiến công và bài học rút ra”)…

Quang cảnh tại Hội thảo (hcma.vn)

Hội thảo cũng làm sáng tỏ những đóng góp to lớn của tác phẩm trong quá trình hình thành tư duy lý luận và hoạt động cách mạng của Nguyễn Ái Quốc về con đường cứu nước: độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội; giải phóng dân tộc gắn với giải phóng xã hội và giải phóng con người. Từ tác phẩm này, những tinh hoa của chủ nghĩa Mác – Lênin đã được Nguyễn Ái Quốc vận dụng sáng tạo, đặt nền tảng cho sự ra đời của đường lối cách mạng Việt Nam hiện đại. Bản án chế độ thực dân Pháp không chỉ là một bản cáo trạng lịch sử, mà còn là tác phẩm chính luận – nghệ thuật xuất sắc. Ngòi bút của Nguyễn Ái Quốc kết hợp nhuần nhị giữa lý lẽ sắc bén, phong cách phóng sự, chất châm biếm đanh thép và ngôn ngữ giản dị, dễ hiểu, tạo nên một phong cách viết mang tính chiến đấu, có sức thuyết phục lớn lao đối với quần chúng nhân dân. Chính phong cách ấy đã góp phần thức tỉnh tầng lớp thanh niên, công nhân, nông dân Việt Nam và truyền cảm hứng mạnh mẽ cho phong trào đấu tranh ở nhiều thuộc địa khác.