Dự Lễ kỷ niệm có các đồng chí lãnh đạo Trung ương, lãnh đạo tỉnh Ninh Bình, đại diện các sở, ban, ngành, địa phương; các nhà khoa học, nhà nghiên cứu lịch sử, đại diện gia đình Giáo sư, Viện sĩ Trần Huy Liệu cùng đông đảo đại biểu, khách quý. Các đồng chí: Phạm Gia Túc, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ; Đoàn Minh Huấn, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh; Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Thắng, Ủy viên Bộ Chính trị khóa XIII, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương; Trần Đức Thắng, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy Hà Nội; Đặng Xuân Phong, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bộ trưởng, Chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ và Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam gửi lẵng hoa chúc mừng.

Về phía Trung ương có GS.TS. Phùng Hữu Phú, nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Phó Trưởng ban Thường trực Ban Tuyên giáo Trung ương; GS.TSKH. Đặng Vũ Minh, nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam; bà Trần Thị Hà, nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ, nguyên Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng Thi đua - Khen thưởng Trung ương; Trung tướng Nguyễn Hải Hưng, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại của Quốc hội cùng nhiều nhà khoa học, nhà nghiên cứu lịch sử.

Về phía tỉnh Ninh Bình có đồng chí Trần Huy Tuấn, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy; các đồng chí Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy: Trần Song Tùng, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh; Nguyễn Anh Chức, Phó Chủ tịch UBND tỉnh; Trần Anh Dũng, Phó Chủ tịch UBND tỉnh; Phạm Thị Thu Hằng, Giám đốc Báo và Phát thanh, Truyền hình Ninh Bình; Hoàng Nguyên Dự, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy các cơ quan Đảng tỉnh; Trần Minh Thắng, Bí thư Đảng ủy phường Nam Định; cùng các đồng chí nguyên lãnh đạo tỉnh Ninh Bình, tỉnh Nam Định trước đây và đại diện gia đình Giáo sư, Viện sĩ Trần Huy Liệu.

Đoàn đại biểu Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam có GS.TS. NGƯT. Nguyễn Văn Kim, Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam, Phó Chủ tịch Hội đồng Di sản văn hoá Quốc gia, Giảng viên cao cấp ngành Lịch sử, Khoa Lịch sử và Văn hoá, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội. PGS.TS. Trần Đức Cường, nguyên Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam, nguyên Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, nguyên Viện trưởng Viện Sử học; Nhà Sử học Dương Trung Quốc, nguyên đại biểu Quốc hội khóa XI đến khóa XIV, nguyên Tổng Thư ký Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam; PGS.TS. Nguyễn Đức Nhuệ, Phó Chủ tịch chuyên trách Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam, nguyên Phó Viện trưởng phụ trách Viện Sử học và các đồng chí thường vụ và văn phòng Hội.

Về phía Viện Sử học có PGS.TS. Võ Xuân Vinh, Viện trưởng Viện Sử học; TS. Lê Thị Thu Hằng, Phó Viện trưởng Viện Sử học, Tổng Biên tập Tạp chí Nghiên cứu Lịch sử; TS. Trần Thị Phương Hoa, nguyên Phó Viện trưởng điều hành Viện Sử học cùng các cán bộ nghiên cứu của Viện Sử học.

Tưởng niệm và tri ân người con ưu tú của quê hương Vụ Bản

Trước khi diễn ra Lễ kỷ niệm, các đại biểu đã thành kính dâng hương tưởng niệm tại Nhà lưu niệm cố Giáo sư, Viện sĩ Trần Huy Liệu ở thôn Vân Cát, xã Vụ Bản. Trong không khí trang nghiêm, các đại biểu bày tỏ lòng thành kính, tưởng nhớ và tri ân những đóng góp to lớn của ông đối với sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng nền văn hóa và khoa học nước nhà.

    Tại buổi lễ, các đại biểu đã xem phóng sự tư liệu về cuộc đời, sự nghiệp và những cống hiến của Giáo sư, Viện sĩ Trần Huy Liệu. Diễn văn kỷ niệm do đồng chí Trần Minh Hoan, Tỉnh ủy viên, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Vụ Bản trình bày đã khẳng định: Giáo sư, Viện sĩ Trần Huy Liệu (5/11/1901 - 5/11/2026) là người chiến sĩ cách mạng kiên trung, nhà sử học lớn, nhà văn hóa tiêu biểu của dân tộc, người con ưu tú của quê hương Vụ Bản.

Sinh ra tại thôn Vân Cát, xã Vụ Bản, trong một gia đình nhà nho nghèo giàu truyền thống yêu nước, Trần Huy Liệu sớm được hun đúc lòng yêu nước và ý chí đấu tranh cách mạng. Cuộc đời ông là sự kết hợp đặc biệt giữa hoạt động cách mạng sôi nổi với những cống hiến bền bỉ trên các lĩnh vực báo chí, văn hóa và khoa học.

Trong quá trình hoạt động cách mạng, ông được giao nhiều trọng trách. Tại Đại hội quốc dân Tân Trào tháng 8/1945, ông được bầu làm Phó Chủ tịch Ủy ban Dân tộc giải phóng, tham gia soạn thảo Quân lệnh số 1. Sau đó, ông thay mặt Chính phủ cách mạng vào Huế, tiếp nhận sự thoái vị của Hoàng đế Bảo Đại, đánh dấu sự kết thúc của chế độ quân chủ ở Việt Nam. Sau Cách mạng Tháng Tám, ông tiếp tục đảm nhiệm nhiều cương vị quan trọng như Bộ trưởng Bộ Tuyên truyền và Cổ động trong Chính phủ lâm thời nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, Bí thư Tổng bộ Việt Minh, Chính trị Cục trưởng trong Quân sự ủy viên hội, đại biểu Quốc hội, Ủy viên Thường vụ Quốc hội và Trưởng ban Thống nhất của Quốc hội.

Trên lĩnh vực khoa học, Trần Huy Liệu có đóng góp đặc biệt quan trọng trong việc xây dựng nền Sử học Việt Nam hiện đại. Ông là tác giả, chủ biên nhiều công trình có giá trị, tiêu biểu là bộ sách Lịch sử 80 năm chống Pháp, được trao Giải thưởng Hồ Chí Minh năm 1996. Năm 1963, ông được Nhà nước Cộng hòa Dân chủ Đức tặng thưởng Huân chương Humboldt và được bầu làm Viện sĩ Thông tấn Viện Hàn lâm Khoa học.

Diễn văn cũng nhấn mạnh ý nghĩa của việc kỷ niệm 125 năm Ngày sinh Trần Huy Liệu trong mối liên hệ với dấu mốc 60 năm thành lập Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam - tổ chức khoa học do ông sáng lập và giữ cương vị Chủ tịch đầu tiên. Đây là dịp để nhìn lại những đóng góp của một thế hệ trí thức cách mạng đối với sự hình thành, phát triển của nền sử học nước nhà, đồng thời khơi dậy trách nhiệm gìn giữ, phát huy truyền thống lịch sử, văn hóa và cách mạng của quê hương.

Nhà lưu niệm đồng chí Trần Huy Liệu được xếp hạng Di tích quốc gia

Một nội dung có ý nghĩa đặc biệt tại buổi lễ là công bố Quyết định và trao Bằng xếp hạng Di tích quốc gia Nhà lưu niệm đồng chí Trần Huy Liệu. Đồng chí Trần Song Tùng, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Ninh Bình đã trao Bằng xếp hạng Di tích quốc gia cho Đảng bộ, chính quyền và nhân dân xã Vụ Bản.

Phát biểu tại buổi lễ, đồng chí Trần Song Tùng khẳng định, Lễ kỷ niệm và Lễ đón Bằng xếp hạng Di tích quốc gia đối với Nhà lưu niệm đồng chí Trần Huy Liệu là sự kiện có ý nghĩa chính trị, lịch sử và văn hóa sâu sắc; thể hiện đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, lòng biết ơn và sự tri ân đối với những công lao, cống hiến to lớn của một trí thức tiêu biểu, nhà hoạt động chính trị xuất sắc, nhà báo sắc sảo, người đặt nền móng cho nền Sử học cách mạng Việt Nam.

Đồng chí nhấn mạnh, được hun đúc từ truyền thống lịch sử, văn hóa và cách mạng của quê hương, gia đình và dòng họ, Trần Huy Liệu đã không ngừng học tập, nghiên cứu và cống hiến, để lại dấu ấn nổi bật trên nhiều lĩnh vực: nhà lãnh đạo cách mạng tiền bối, giữ nhiều trọng trách trong cao trào Cách mạng Tháng Tám năm 1945; người tiên phong quy tụ đội ngũ, xây dựng hệ thống tổ chức nghiên cứu sử học chuyên nghiệp; nhà khoa học để lại di sản nghiên cứu đồ sộ, tiêu biểu là bộ sách Lịch sử 80 năm chống Pháp; đồng thời là chiến sĩ kiên trung trên mặt trận báo chí và tư tưởng.

Nhân dịp kỷ niệm 60 năm thành lập Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam (1966 - 2026), đồng chí cũng đánh giá cao sự đồng hành và những đóng góp của giới sử học đối với công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa - lịch sử của địa phương. Cuộc đời và di sản của Giáo sư, Viện sĩ Trần Huy Liệu là bài học mẫu mực về tinh thần tự học, thái độ lao động khoa học nghiêm cẩn và trách nhiệm trước vận mệnh dân tộc; những giá trị đó tiếp tục có ý nghĩa định hướng trong việc vun đắp phẩm chất cho đội ngũ cán bộ, người làm khoa học và thế hệ trẻ hôm nay.

Để Nhà lưu niệm thực sự trở thành một địa chỉ đỏ có sức lan tỏa sâu rộng và bền vững, đồng chí đề nghị các cấp, các ngành và địa phương quan tâm quản lý, bảo vệ, tu bổ và tôn tạo di tích trên cơ sở giữ gìn nguyên trạng các yếu tố gốc; phối hợp với Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam, các nhà nghiên cứu, gia đình và dòng họ tiếp tục sưu tầm, xác minh, hệ thống hóa tư liệu, hiện vật; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, mã QR và thuyết minh điện tử nhằm nâng cao chất lượng trưng bày, giới thiệu di tích. Đồng thời, cần phát huy vai trò của Nhà lưu niệm trong giáo dục truyền thống, kết nối với hệ thống di tích lịch sử, văn hóa trên địa bàn để hình thành các tuyến tham quan, du lịch về nguồn phù hợp.

Việc Nhà lưu niệm đồng chí Trần Huy Liệu được xếp hạng Di tích quốc gia không chỉ là sự ghi nhận, tôn vinh một địa chỉ gắn liền với cuộc đời và sự nghiệp của một nhà lãnh đạo cách mạng tiền bối, một trí thức lớn, mà còn là niềm tự hào của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân tỉnh Ninh Bình, đặc biệt là quê hương Vụ Bản. Đây cũng là cơ sở quan trọng để tiếp tục bảo tồn, phát huy giá trị di sản, đưa những giá trị lịch sử và văn hóa của Trần Huy Liệu đến gần hơn với công chúng, nhất là thế hệ trẻ.

Hội thảo khoa học: Tiếp tục làm sáng tỏ cuộc đời, sự nghiệp và những đóng góp của Trần Huy Liệu

Sau Lễ kỷ niệm và trao Bằng xếp hạng Di tích quốc gia, Hội thảo khoa học với chủ đề “Trần Huy Liệu - Nhà cách mạng, nhà văn hóa, người đặt nền móng cho Sử học Việt Nam hiện đại” được tổ chức với sự tham gia của đông đảo các nhà khoa học, nhà nghiên cứu đến từ các cơ quan nghiên cứu, đào tạo trong cả nước.

Hội thảo tập trung trao đổi, thảo luận về cuộc đời, sự nghiệp hoạt động cách mạng, báo chí, văn hóa và những đóng góp của Trần Huy Liệu đối với nền Sử học Việt Nam. Các tham luận đi sâu làm rõ vai trò của ông trong xây dựng các thiết chế nghiên cứu, định hướng phương pháp luận, đào tạo đội ngũ sử học; đồng thời phân tích giá trị các công trình nghiên cứu về lịch sử cách mạng, lịch sử cận đại, Cách mạng Tháng Tám và những đóng góp của ông qua hoạt động báo chí, các bài viết trên những tạp chí chuyên ngành.

Một trong những vấn đề được quan tâm là vai trò của Trần Huy Liệu trong quá trình hình thành nền Sử học cách mạng Việt Nam. Từ việc tổ chức hoạt động nghiên cứu, xây dựng đội ngũ, định hình phương hướng và phương pháp nghiên cứu đến việc hình thành các cơ quan, thiết chế khoa học, những đóng góp của ông đã tạo tiền đề quan trọng cho sự phát triển của ngành Sử học nước nhà. Các nghiên cứu cũng góp phần nhìn nhận rõ hơn mối quan hệ giữa hoạt động cách mạng, hoạt động báo chí và sự nghiệp nghiên cứu lịch sử trong cuộc đời một trí thức có tầm ảnh hưởng lớn.

    Trong khuôn khổ các hoạt động nghiên cứu, giới thiệu và tôn vinh Trần Huy Liệu, cuốn sách Trần Huy Liệu - Nhà cách mạng, nhà văn hóa, người đặt nền móng cho Sử học Việt Nam hiện đại do Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật xuất bản, với sự phối hợp của Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam và Đảng ủy, HĐND, UBND, Ủy ban MTTQ Việt Nam xã Vụ Bản, cũng là một công trình có ý nghĩa nổi bật.

Với 24 bài viết nghiên cứu chuyên sâu, trải trên hơn 350 trang, cuốn sách có sự tham gia của đông đảo nhà khoa học, nhà nghiên cứu, giảng viên thuộc Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam, Viện Sử học, Viện Lịch sử Đảng, Viện Khoa học lịch sử và văn hóa Phương Đông, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội cùng nhiều cơ quan nghiên cứu, đào tạo khác.

Nội dung cuốn sách được triển khai trên nhiều phương diện, từ thân thế, quê hương, gia đình, quá trình hình thành tư tưởng đến hoạt động báo chí, đấu tranh cách mạng, những năm tháng tù đày, vai trò trong Cách mạng Tháng Tám, công cuộc xây dựng chính quyền cách mạng và sự nghiệp tổ chức, phát triển nền Sử học Việt Nam hiện đại.

Đáng chú ý, các bài viết như “Trần Huy Liệu - Nhà yêu nước, chiến sĩ cách mạng, nhà sử học đặt nền móng xây dựng nền Sử học Việt Nam hiện đại” của PGS.TS. Trần Đức Cường; “Giáo sư, Viện sĩ Trần Huy Liệu - Nhà hoạt động cách mạng, người gây dựng nền móng cho Sử học Việt Nam hiện đại” của PGS.TS. Nguyễn Văn Nhật; “Trần Huy Liệu với nền Sử học cách mạng Việt Nam” của GS.TSKH. NGND. Vũ Minh Giang; “Trần Huy Liệu với Ban Nghiên cứu Lịch sử - Địa lý - Văn học Việt Nam và Viện Sử học” của PGS.TS. Võ Xuân Vinh đã góp phần làm rõ vai trò của ông trong việc xây dựng tổ chức, đội ngũ và định hướng nghiên cứu của nền sử học nước nhà.

Bên cạnh đó, những nghiên cứu về hoạt động cách mạng, quá trình đấu tranh trong nhà tù Sơn La, hoạt động tuyên truyền trước năm 1945, vai trò trong Cách mạng Tháng Tám, sự kiện tiếp nhận ấn, kiếm từ vua Bảo Đại tại Ngọ Môn ngày 30/8/1945, cũng như những đóng góp trong buổi đầu xây dựng chính quyền cách mạng đã bổ sung nhiều tư liệu và góc nhìn có giá trị về cuộc đời hoạt động của ông.

Các bài viết về hoạt động báo chí, sáng tác, nghiên cứu lịch sử địa phương, lịch sử chuyên ngành và những đóng góp trên Tạp chí Nghiên cứu Lịch sử tiếp tục khắc họa hình ảnh Trần Huy Liệu như một trí thức có hoạt động thực tiễn phong phú, luôn gắn bó giữa ngòi bút, tư tưởng cách mạng và trách nhiệm khoa học.

Với sự đa dạng về chủ đề và cách tiếp cận, cuốn sách không chỉ bổ sung tư liệu, làm rõ nhiều khía cạnh trong cuộc đời và sự nghiệp Trần Huy Liệu, mà còn góp phần nhận diện sâu sắc hơn vị trí của ông trong lịch sử cách mạng, văn hóa và khoa học Việt Nam thế kỷ XX. Đây là nguồn tham khảo có ý nghĩa đối với giới nghiên cứu lịch sử, đội ngũ giảng viên, giáo viên và đông đảo bạn đọc, đặc biệt là thế hệ trẻ trong việc tìm hiểu, nghiên cứu và giáo dục truyền thống yêu nước, cách mạng.

Tiếp nối và phát huy di sản của một nhà cách mạng, nhà văn hóa và nhà sử học lớn

Lễ kỷ niệm 125 năm Ngày sinh Giáo sư, Viện sĩ Trần Huy Liệu, Lễ đón Bằng xếp hạng Di tích quốc gia Nhà lưu niệm đồng chí Trần Huy Liệu và Hội thảo khoa học không chỉ là dịp tưởng nhớ, tri ân những cống hiến của một người con ưu tú của quê hương Vụ Bản, mà còn là hoạt động có ý nghĩa thiết thực đối với việc nghiên cứu, bảo tồn và phát huy di sản lịch sử, văn hóa của dân tộc.

Đặc biệt, sự kiện diễn ra trong dịp kỷ niệm 60 năm thành lập Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam càng làm nổi bật dấu ấn của Trần Huy Liệu đối với sự hình thành và phát triển của tổ chức khoa học này cũng như nền Sử học Việt Nam hiện đại. Sự tham gia của các thế hệ lãnh đạo, nhà khoa học, cán bộ nghiên cứu thuộc Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam và Viện Sử học thể hiện sự tiếp nối truyền thống, trách nhiệm và tình cảm của giới sử học đối với người đặt những nền móng đầu tiên cho ngành.

Nhìn lại cuộc đời Trần Huy Liệu, có thể thấy ông không chỉ là người chứng kiến lịch sử mà còn trực tiếp tham gia vào những bước ngoặt của lịch sử dân tộc, đồng thời dành trọn tâm huyết cho sự nghiệp nghiên cứu, nhận thức và lưu giữ lịch sử. Ở ông, nhà cách mạng, nhà báo, nhà văn hóa và nhà sử học là những phương diện gắn bó chặt chẽ, cùng hội tụ trong một nhân cách trí thức luôn đặt lợi ích dân tộc lên trên hết.

Như nhận định của Giáo sư, Nhà giáo Nhân dân Trần Văn Giàu trong thư gửi Viện Sử học ngày 25/10/1999: “Trần Huy Liệu là một chính khách, một sử gia mà hậu thế không bao giờ quên... Đối với tôi, nếu Trần Huy Liệu không phải là bậc thày, thì cũng là bậc huynh trưởng của tôi như Nguyễn An Ninh...”.

Cuộc đời, sự nghiệp và di sản của Trần Huy Liệu tiếp tục là tấm gương về lòng yêu nước, bản lĩnh cách mạng, tinh thần tự học, lao động khoa học nghiêm túc và trách nhiệm của người trí thức đối với đất nước. Những giá trị ấy không chỉ thuộc về quá khứ mà còn tiếp tục được kế thừa, phát huy trong công cuộc nghiên cứu, giảng dạy, bảo tồn và phát huy lịch sử hôm nay.

Giáo sư, Viện sĩ Trần Huy Liệu - Một cuộc đời gắn với lịch sử dân tộc - Một sự nghiệp cống hiến cho đất nước - Một di sản khoa học được các thế hệ sử gia tiếp nối và phát triển - Một nhân cách lớn.