NGHỊ QUYẾT 24-NQ/TW CỦA BỘ CHÍNH TRỊ VỚI NHIỆM VỤ CHUYỂN ĐỔI SỐ TRONG NGHIÊN CỨU LỊCH SỬ

Bài viết tập trung làm rõ một số chủ trương mới của Nghị quyết số 24-NQ/TW, ngày 22/8/2026 của Bộ Chính trị về phát huy tính tiên phong, gương mẫu, tinh thần đổi mới, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, đảng viên trong kỷ nguyên mới; những nội dung về chuyển đổi số; từ đó liên hệ với yêu cầu chuyển đổi số trong nghiên cứu khoa học lịch sử. Trên cơ sở nhận thức và vận dụng những định hướng của Nghị quyết, bài viết phân tích những chuyển biến tại Viện Sử học, đặc biệt trong triển khai Kế hoạch hành động cao điểm 100 ngày nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn, thúc đẩy các nhiệm vụ chuyển đổi số và đẩy mạnh số hóa dữ liệu phục vụ nghiên cứu khoa học lịch sử.

CHUYỂN ĐỔI SỐ TRONG HOẠT ĐỘNG CỦA TẠP CHÍ KHOA HỌC

Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị đặt khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số vào vị trí đột phá quan trọng hàng đầu của phát triển đất nước. Đối với hệ thống tạp chí khoa học, chuyển đổi số không chỉ là quá trình số hóa ấn phẩm mà là sự chuyển đổi toàn diện phương thức quản trị, xuất bản và lan tỏa tri thức. Từ thực tiễn Tạp chí Nghiên cứu Lịch sử - một tạp chí khoa học có hơn 70 năm hình thành và phát triển - có thể nhận diện khá rõ yêu cầu đặt ra, đánh giá thực trạng, cơ hội và đề xuất lộ trình chuyển đổi số phù hợp với đặc tù của tạp chí khoa học xã hội và nhân văn

Ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong tra cứu, tổng hợp tư liệu lịch sử: cơ hội và giới hạn

Trí tuệ nhân tạo đang mở ra những phương thức mới trong tra cứu, xử lý và tổng hợp tư liệu lịch sử, giúp rút ngắn thời gian nghiên cứu và mở rộng khả năng tiếp cận nguồn tin. Tuy nhiên, trước nguy cơ sai lệch, thiếu kiểm chứng và thiên lệch dữ liệu, AI chỉ nên được xem là công cụ hỗ trợ, không thể thay thế năng lực thẩm định nguồn và tư duy phản biện của nhà sử học.

SỐ HÓA TÀI LIỆU TRONG NGHIÊN CỨU LỊCH SỬ - NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA

Sự phát triển của công nghệ số đang làm thay đổi cách con người lưu giữ và tìm kiếm thông tin. Với nghiên cứu lịch sử, sự thay đổi ấy thể hiện ngày càng rõ khi sách báo cũ, hồ sơ lưu trữ, ảnh, bản đồ, tư liệu Hán Nôm và nhiều loại tài liệu khác lần lượt được đưa lên môi trường số. Những nguồn tư liệu này trước đây phải đến tận thư viện, kho lưu trữ hay bảo tàng mới có thể tìm đọc, nay có thể tiếp cận theo những cách thuận tiện hơn. Tuy nhiên, số hóa tài liệu lịch sử vẫn còn nhiều việc phải làm. Nhiều tài liệu đang xuống cấp, trong khi không ít nguồn tư liệu quý chưa được số hóa hoặc đã số hóa nhưng chưa dễ tìm, dễ khai thác. Kinh phí, bản quyền, chất lượng bản số và cách đưa tài liệu đến với người sử dụng cũng là những vấn đề cần được tính đến. Vì vậy, câu chuyện số hóa không chỉ nằm ở việc đưa ngày càng nhiều tài liệu lên môi trường số, mà còn ở việc làm sao để những tài liệu ấy thực sự đến được với người quan tâm.

CHUYỂN ĐỔI SỐ TRONG NGHIÊN CỨU LỊCH SỬ: TỪ NHẬN THỨC ĐẾN HÀNH ĐỘNG

Ở Việt Nam, yêu cầu chuyển đổi số trong nghiên cứu lịch sử cần được đặt trong định hướng lớn về phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là “đột phá quan trọng hàng đầu”, đồng thời coi thể chế, nhân lực, hạ tầng, dữ liệu và công nghệ chiến lược là những nội dung trọng tâm, cốt lõi; trong đó nhấn mạnh yêu cầu “làm giàu, khai thác tối đa tiềm năng của dữ liệu”. Trên cơ sở làm rõ chủ trương phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đối với nghiên cứu khoa học, bài viết tập trung vào hai vấn đề: chuyển đổi số đang làm thay đổi nghiên cứu lịch sử ở những phương diện nào; và quan trọng hơn, cần chuyển từ nhận thức sang hành động ra sao để công nghệ thực sự phục vụ việc phát hiện, kiểm chứng và kiến tạo tri thức lịch sử.

Góc nhìn lịch sử: Nghị quyết 57-NQ/TW và yêu cầu đổi mới động lực phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới

Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, ngày 22/12/2024, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Nghị quyết xác định đây “là đột phá quan trọng hàng đầu, là động lực chính để phát triển nhanh lực lượng sản xuất hiện đại". Bài viết phân tích những đổi mới về tư duy phát triển, đồng thời làm rõ yêu cầu đổi mới hoạt động nghiên cứu khoa học xã hội trong môi trường số.

100 ngày tháo gỡ điểm nghẽn, tạo chuyển biến thực chất trong chuyển đổi số tại Viện Sử học

Chuyển đổi số không còn là nhiệm vụ mang tính bổ trợ, mà đang trở thành yêu cầu trực tiếp đối với đổi mới phương thức quản trị, tổ chức nghiên cứu và phát huy giá trị tri thức lịch sử. Với Kế hoạch triển khai hành động cao điểm 100 ngày, Viện Sử học đặt mục tiêu tập trung xử lý những điểm nghẽn trong dữ liệu, hạ tầng, nền tảng, nhân lực và tổ chức thực hiện, qua đó tạo chuyển biến rõ rệt, thực chất trong tiến trình chuyển đổi số của đơn vị.

Thủ tướng Lê Minh Hưng: Khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo là yếu tố sống còn để hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước

Sáng ngày 18/5, tại Hà Nội, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng dự lễ chào mừng Ngày Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Việt Nam và Hội nghị triển khai công nghệ chiến lược. Phát biểu tại đây, Thủ tướng khẳng định khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là động lực chủ chốt, là "chìa khóa vàng", là yếu tố sống còn để hiện thực hóa khát vọng phát triển của đất nước, chúng ta phải quyết tâm cao nhất làm bằng được, thực hiện bằng được mục tiêu từng bước làm chủ các công nghệ chiến lược, nâng cao năng lực tự chủ quốc gia.

Từ kết quả bước đầu đến yêu cầu bứt phá: Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam đẩy mạnh chuyển đổi số và cải cách hành chính

Chiều 17/4/2026, tại trụ sở Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam (Viện Hàn lâm), Tổ công tác về Chuyển đổi số và Cải cách hành chính (Tổ Công tác) tổ chức họp định kỳ dưới sự chủ trì của TS. Đặng Xuân Thanh, Ủy viên Ban Thường vụ Đảng ủy, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm, Tổ trưởng Tổ Công tác. Cuộc họp diễn ra trong bối cảnh Viện Hàn lâm đang tích cực triển khai chuyển đổi mô hình tổ chức từ cơ quan thuộc Chính phủ sang trực thuộc Ban Chấp hành Trung ương – yêu cầu đặt ra ngày càng cấp thiết đối với công tác chuyển đổi số và cải cách hành chính. Đây là dịp rà soát kết quả thực hiện theo từng tháng, đồng thời thống nhất giải pháp tháo gỡ những điểm nghẽn, đẩy nhanh tiến độ các nhiệm vụ trọng tâm năm 2026.

Thủ tướng chủ trì Phiên họp Ban Chỉ đạo về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và Đề án 06