Trong hai ngày 17-18/1/2026, Viện Sử học (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) đã tổ chức đoàn công tác khảo sát thực địa tại các xã Ba Vì, Sơn Tây (thành phố Hà Nội) - địa bàn giàu giá trị lịch sử, văn hóa và kiến trúc truyền thống tiêu biểu của vùng văn hóa xứ Đoài.

Đoàn công tác do PGS.TS. Võ Xuân Vinh, Viện trưởng Viện Sử học làm Trưởng đoàn; tham gia đoàn có TS. Lê Quang Chắn, Phó Viện trưởng Viện Sử học, TS. Lê Thị Thu Hằng, Phó Viện trưởng, Tổng Biên tập Tạp chí Nghiên cứu Lịch sử cùng đông đảo cán bộ, viên chức, nhà nghiên cứu của Viện Sử học.

Trong khuôn khổ chuyến công tác, đoàn đã tiến hành khảo sát, nghiên cứu thực địa tại nhiều địa danh lịch sử, văn hóa tiêu biểu trên địa bàn các xã Ba Vì, Sơn Tây. Trọng tâm khảo sát được triển khai ở Làng cổ Đường Lâm, nơi lưu giữ tương đối nguyên vẹn cấu trúc làng Việt cổ với hệ thống nhà ở truyền thống, trong đó có nhà Thám hoa Giang Văn Minh, Đình Mông Phụ và một số không gian sinh hoạt cộng đồng đặc trưng.

 

 

 

Bên cạnh đó, đoàn cũng khảo sát các không gian làng nghề truyền thống, khu dân cư ven các trục giao thông mới, cũng như những khu vực đang chịu tác động trực tiếp của quá trình đô thị hóa, phát triển du lịch và kinh tế tư nhân, nhằm nhận diện những biến đổi về kinh tế, xã hội và văn hóa ở khu vực nông thôn ven đô. Mở rộng phạm vi nghiên cứu, đoàn công tác tiếp tục khảo sát một số địa danh lịch sử, văn hóa tiêu biểu của Sơn Tây, qua đó làm rõ hơn bức tranh lịch sử - văn hóa của vùng đất xứ Đoài trong tiến trình phát triển lâu dài. Các địa điểm khảo sát gồm Thành cổ Sơn Tây, công trình quân sự tiêu biểu thời Nguyễn, phản ánh tư duy phòng thủ và quản lý đô thị truyền thống; Văn Miếu Sơn Tây, nơi ghi dấu truyền thống hiếu học và đời sống văn hóa, giáo dục của địa phương; chùa Mía (Sùng Nghiêm Tự) với hệ thống tượng Phật phong phú, mang giá trị đặc sắc về lịch sử mỹ thuật và tín ngưỡng dân gian; cùng một số di tích đình, đền và nhà cổ tiêu biểu, gắn với các dòng họ, nhân vật lịch sử và sinh hoạt cộng đồng của cư dân địa phương.

Thông qua hoạt động khảo sát thực địa, đoàn công tác tập trung tìm hiểu phong tục, tập quán sinh hoạt cộng đồng, cấu trúc làng xã truyền thống, đồng thời nghiên cứu những biến đổi về kinh tế, văn hóa, xã hội, sinh kế cư dân, không gian cư trú và kiến trúc cổ trong quá trình phát triển hiện nay. Các nhà nghiên cứu đặc biệt chú trọng phân tích tác động của công nghiệp hóa, hiện đại hóa, cơ chế thị trường và sự phát triển của kinh tế tư nhân đối với việc bảo tồn, phát huy các giá trị lịch sử, văn hóa truyền thống ở địa phương.

Qua khảo sát, đoàn công tác nhận định rằng không gian văn hóa xứ Đoài là một địa bàn có giá trị đặc biệt trong nghiên cứu lịch sử, văn hóa, xã hội và kiến trúc truyền thống Việt Nam, đồng thời đang đứng trước nhiều thách thức trong bối cảnh phát triển hiện nay. Những biến đổi trong cấu trúc làng xã, quan hệ cộng đồng, hình thái kiến trúc và không gian văn hóa đặt ra yêu cầu cần có cách tiếp cận nghiên cứu liên ngành, hệ thống và dài hạn, gắn chặt giữa lý luận khoa học với thực tiễn đời sống xã hội. Từ kết quả khảo sát thực địa, chuyến công tác đã gợi mở nhiều hướng nghiên cứu chuyên sâu cho đơn vị trong thời gian tới như: nghiên cứu biến đổi văn hóa, xã hội ở nông thôn đồng bằng Bắc Bộ, bảo tồn và phát huy giá trị di sản làng cổ trong điều kiện phát triển kinh tế tư nhân, mối quan hệ giữa di sản văn hóa và phát triển du lịch bền vững, cũng như vai trò của cộng đồng địa phương trong gìn giữ bản sắc văn hóa truyền thống. Đồng thời, chuyến khảo sát cũng cung cấp nguồn tư liệu thực tiễn quan trọng phục vụ công tác nghiên cứu khoa học, giảng dạy, đào tạo và biên soạn các công trình chuyên khảo của Viện.

 

Chuyến khảo sát thực địa tại Ba Vì, Sơn Tây là một trong những hoạt động chuyên môn có ý nghĩa thiết thực của Viện Sử học, thể hiện định hướng nghiên cứu gắn với thực tiễn, góp phần làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn đặt ra trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, đồng thời khẳng định vai trò của Viện Sử học trong nghiên cứu, bảo tồn và phát huy các giá trị lịch sử, văn hóa dân tộc, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững trong giai đoạn mới.