Toàn cảnh Hội thảo

Dự và chủ trì hội thảo có TS. Lê Quang Chắn, Phó Viện trưởng Viện Sử học và TS. Trịnh Thị Hà, Chủ nhiệm đề tài. Tham dự hội thảo có PGS.TS. Vũ Duy Mền (Viện Sử học), TS. Phạm Văn Tuấn (Viện Nghiên cứu Hán Nôm) cùng đông đảo cán bộ nghiên cứu, các nhà khoa học của Viện Sử học và các cơ quan nghiên cứu khác.

TS. Lê Quang Chắn - Phó Viện trưởng Viện Sử học phát biểu chỉ đạo Hội thảo

Phát biểu tại hội thảo, TS. Lê Quang Chắn nhấn mạnh rằng hương ước cải lương là nguồn tư liệu có giá trị đặc biệt trong nghiên cứu lịch sử, văn hóa và quản lý xã hội ở nông thôn Việt Nam. Việc tổ chức hội thảo không chỉ góp phần làm rõ hơn những vấn đề học thuật liên quan đến thiết chế làng xã truyền thống mà còn mở ra các hướng tiếp cận mới trong nghiên cứu lịch sử xã hội Việt Nam cận đại. TS. Lê Quang Chắn cũng kỳ vọng các báo cáo và ý kiến trao đổi tại hội thảo sẽ mang đến nhiều phát hiện mới, nhất là phần thảo luận sẽ diễn ra tập trung, hiệu quả, đóng góp thiết thực cho việc hoàn thiện kết quả nghiên cứu của đề tài.

Trong báo cáo đề dẫn, TS. Trịnh Thị Hà nhấn mạnh hương ước cải lương là sản phẩm của quá trình cải lương hương chính đầu thế kỷ XX, phản ánh sự tương tác giữa chính sách cải cách của chính quyền và truyền thống tự quản của làng xã. Hội thảo được tổ chức nhằm trao đổi những kết quả nghiên cứu mới, làm rõ giá trị của hương ước cải lương trong nghiên cứu lịch sử, văn hóa và quản lý xã hội nông thôn Việt Nam.

TS. Trịnh Thị Hà - Chủ nhiệm đề tài phát biểu Đề dẫn

Hội thảo đã nhận được 9 tham luận, tập trung vào ba nhóm nội dung: Nhóm thứ nhất làm rõ cơ sở lý luận, giá trị sử liệu và đặc điểm của hương ước cải lương với các tham luận: Vai trò của hương ước trong nghiên cứu lịch sử Việt Nam (PGS.TS. Nguyễn Đức Nhuệ); Đặc điểm văn bản hương ước cải lương đầu thế kỷ XX ở đồng bằng Bắc Kỳ (TS. Nguyễn Thị Lệ Hà). Nhóm thứ hai phân tích vai trò của hương ước cải lương trong tổ chức và quản lý làng xã với các tham luận: Tổ chức bộ máy làng xã cổ truyền Việt Nam (TS. Nguyễn Văn Bảo); Quản lý an ninh, trật tự làng xã qua tư liệu hương ước cải lương Thăng Long - Hà Nội đầu thế kỷ XX (ThS. Nguyễn Thị Thu Hương); Khảo cứu phong tục tế tự ở làng xã Bắc Kỳ giai đoạn cải lương hương tục thí điểm (1906-1921) (PGS.TS. Vũ Duy Mền); Khái luận hương ước cải lương với văn hóa Phật giáo làng xã đầu thế kỷ XX (TS. Phạm Văn Tuấn); Vài nét về tổ chức Giáp trong làng xã cổ truyền đồng bằng Bắc Bộ Việt Nam qua hương ước (thế kỷ XIX-XX) (TS. Trịnh Thị Hà); Sự chuyển biến của Hội Tư văn qua hương ước cải lương đầu thế kỷ XX (TS. Trần Thị Thanh Huyền). Nhóm thứ ba đánh giá giá trị lịch sử và ý nghĩa thực tiễn của hương ước cải lương với tham luận Hương ước cải lương Bắc Kỳ: Giá trị lịch sử và ý nghĩa thực tiễn trong xây dựng nông thôn mới hiện nay (TS. Nguyễn Thị Hải).

Một số nhà nghiên cứu trình bày, trao đổi tham luận tại Hội thảo

Phần thảo luận diễn ra sôi nổi với nhiều ý kiến trao đổi từ các đại biểu tham dự như: PGS.TS. Nguyễn Đức Nhuệ, ThS. Đỗ Xuân Trường, TS. Nguyễn Thị Lệ Hà, PGS.TS. Vũ Duy Mền, TS. Ngô Vũ Hải Hằng, TS. Phạm Văn Tuấn, TS. Lê Quang Chắn, TS. Trần Thị Thanh Huyền... Các đại biểu tập trung phân tích vai trò của hương ước cải lương trong việc tổ chức và quản lý đời sống làng xã, mối quan hệ giữa Nhà nước và cộng đồng trong quá trình cải cách hành chính ở nông thôn, cũng như những giá trị có thể kế thừa trong công tác xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước ở cơ sở hiện nay.

Thay mặt Đoàn chủ trì, TS. Trịnh Thị Hà cho rằng chất lượng các tham luận, ý kiến trao đổi của các nhà khoa học tại Hội thảo rất sâu sắc và có chất lượng. Hội thảo đã đạt được mục tiêu đề ra khi tiếp cận hương ước cải lương vừa như một nguồn sử liệu quan trọng, vừa là cứ liệu để nghiên cứu sự vận động của các thiết chế tự quản và mô hình quản trị nông thôn đầu thế kỷ XX.

Kết luận hội thảo, TS. Lê Quang Chắn nhấn mạnh những kết quả nghiên cứu đạt được đã góp phần bổ sung cơ sở khoa học cho việc triển khai đề tài cấp Bộ, đồng thời khẳng định sự cần thiết tiếp tục duy trì các diễn đàn học thuật chuyên sâu nhằm thúc đẩy nghiên cứu liên ngành và phát huy giá trị của nguồn tư liệu hương ước trong nghiên cứu lịch sử Việt Nam.